Systemisch Racisme
Een Onzichtbare Barrière voor Kansarme Jongeren in Nederland
Systemisch racisme bij kansarme jongeren in Nederland manifesteert zich in structurele ongelijkheden die diep geworteld zijn in instituties zoals het onderwijs, de jeugdzorg en de samenleving als geheel. Volgens recente onderzoeken ervaart een significant deel van de jongeren discriminatie op basis van huidskleur, afkomst of etniciteit, wat leidt tot ongelijke kansen en psychologische schade.
Veel jongeren ervaren discrimatie in onderwijs en in de wijk
Uit een peiling van UNICEF Nederland onder ruim 1000 jongeren tussen 10 en 18 jaar blijkt dat bijna de helft (47%) heeft gezien dat leeftijdsgenoten worden gediscrimineerd op basis van huidskleur of afkomst. Dit gebeurt vooral op school (83% van de gevallen) en op straat (53%), plekken waar jongeren zich veilig zouden moeten voelen. Bovendien vindt 61% van deze jongeren discriminatie een groot probleem, en bijna 80% pleit voor meer actie.
Cijfers uit andere bronnen onderstrepen de omvang. Ruim 50% van de leerlingen met een Turks-, Marokkaans-, Surinaams- of Antilliaans-Nederlandse achtergrond ervaart discriminatie in het onderwijs, zowel door klasgenoten als docenten – variërend van uitschelden en pesten tot fysiek geweld en ongelijke behandeling zoals te lage schooladviezen. In het voortgezet onderwijs was in 2014 zelfs 61% van de docenten getuige van grievende opmerkingen of geweld tegen moslimleerlingen. Onderadvisering is een structureel probleem: 50,9% van hoogopgeleiden met een migratieachtergrond geeft aan een langer onderwijstraject te hebben door een te laag advies.
Kansarme jongeren disproportioneel geraakt
Kansarme jongeren, vaak uit lagere sociaaleconomische milieus met een migratieachtergrond, worden disproportioneel geraakt door deze mechanismen, wat leidt tot hogere drop-out rates en beperkte toegang tot stages of vervolgonderwijs.
Algemene statistieken van het CBS tonen aan dat 11% van de Nederlanders van 2023 discriminatie ervaart, maar dit percentage ligt hoger bij groepen met migratieachtergrond en jongeren, met name in domeinen als onderwijs en werk. Systemisch racisme is geen incident, maar een stapeling van ervaringen: van etnisch profileren door politie tot ondervertegenwoordiging in lesmateriaal, waar personages met een migratieachtergrond stereotiep worden afgebeeld of genegeerd. Dit alles draagt bij aan een cyclus van uitsluiting die kansarme jongeren isoleert en hun potentieel ondermijnt.
Verwoestende gevolgen
De impact van systemisch racisme op kansarme jongeren is verwoestend en langdurig, met directe gevolgen voor hun gezondheid, ontwikkeling en toekomst. Discriminatie leidt tot psychologische stress, een lager zelfvertrouwen en een verminderd veiligheidsgevoel, wat kan resulteren in probleemgedrag zoals agressie of terugtrekking uit sociale interacties. Jongeren ervaren vaker angsten, depressies en een verstoorde hersenontwikkeling, met name in het stresssysteem. Op lange termijn kan dit leiden tot lichamelijke klachten zoals hoge bloeddruk, obesitas of middelenmisbruik, en zelfs tot een verminderde toegang tot goede huisvesting en zorg.
Vicieuze cirkel.
Voor kansarme jongeren zoals Sara, die al te maken hebben met sociaaleconomische uitdagingen, versterkt racisme de vicieuze cirkel. Ze trekken zich terug uit school en samenleving om pijn te vermijden, wat hun sociale vaardigheden en netwerk beperkt. Ouders die zelf discriminatie ervaren, kunnen minder steunend opvoeden, met als gevolg dat kinderen een hoger risico lopen op gedragsproblemen en een ongezonde levensstijl. Het verhaal van Sara – van een ambitieuze leerling tot een jongere die zich ongewenst en gebroken voelt – toont hoe systemisch racisme niet alleen individuen breekt, maar ook dromen verplettert en gemeenschappen ondermijnt.
Oproep tot Actie: Ondersteun en Verander
Het is onacceptabel dat in 2025 jongeren als Sara nog steeds worden gebroken door systemen die hen uitsluiten. We moeten deze jongeren ondersteunen met gerichte hulp: veilige ruimtes op school, mentale gezondheidszorg en kansen om hun talenten te ontwikkelen. Organisaties zoals Schenk een kans spelen hier een cruciale rol in, door fondsen te werven voor herstelprogramma’s die jongeren helpen opnieuw te beginnen. Doneer vandaag nog om verhalen zoals dat van Sara te veranderen in succesverhalen.
Maar ondersteuning alleen is niet genoeg; we moeten werken aan fundamentele verandering van de systemen van uitsluiting. Scholen moeten verplichte anti-racismeprogramma’s implementeren, met getoetste interventies, duidelijke klachtenprocedures en inclusieve lesmaterialen. Gemeenten kunnen een regierol nemen door discriminatie te monitoren, campagnes te lanceren en stagediscriminatie aan te pakken. De overheid moet investeren in diversiteit in het onderwijs en jeugdzorg, en beleid maken dat ongelijkheid bij de wortel aanpakt.
Laten we niet wegkijken, maar handelen.
👉 Waarom we nu hulp nodig hebben 👈🏼
Sara*, een tiener met een Afro-Surinaamse achtergrond die op jonge leeftijd naar Nederland kwam, vol hoop op een betere toekomst. In plaats daarvan liep ze vast in een web van uitsluiting en discriminatie, vooral op school.
Als het enige kind van kleur in haar klas voelde ze zich geïsoleerd toen het slavernijverleden slechts oppervlakkig werd behandeld, met een confronterende afbeelding die haar ongemakkelijk maakte, en de docent haar onverwacht vroeg om haar persoonlijke mening in een omgeving waar ze zich niet veilig voelde om open te spreken.
Ondanks haar capaciteiten kreeg ze een te laag schooladvies, gebaseerd op vooroordelen, en werd ze gepest door medeleerlingen met racistische opmerkingen en buitensluiting, wat leidde tot een diep gevoel van ongewenst zijn, angst en emotionele littekens.
Dit soort ervaringen zijn helaas geen incidenten, maar een wijdverbreid patroon dat dringend aandacht vraagt.